Hallux Valgus

Hallux valgus; ayak 1.parmağı ve 1.tarak kemiği arasındaki eklemi etkileyen bir hastalıktır. Bu eklemde oluşan şişlik ve çıkıntı ‘bunion’ olarak adlandırılır. Bu şekil bozukluğu, aslında oluşan şişlik ve çıkıntıdan daha kompleks bir yapıya sahiptir. Bu hastalığa ayakkabı giymeyen kültürlerde rastlanılmamaktadır. Uzun yıllar topuklu ve sivri burunlu ayakkabı giyen bayanlarda daha sıklıkla görülür. Ayak parmakları için bol miktarda alan sağlayan geniş ayakkabılar, bu deformasyonun (şekil bozukluğunun) gelişme sansını azalttığı gibi eğer bunion gelişmişse buna bağlı oluşan irritasyonun (rahatsızlığın) azaltılmasında yardımcı olur.

Ayağın Hangi Kısmı Etkilenir?

Hallux; 1.parmak için kullanılan medikal terim, valgus ise deformitenin orta hattan dışarıya doğru yönlenmiş olduğunu ifade eden anatomik terimdir. Dolayısıyla hallux valgus; 1.parmağın ayağın dış tarafına doğru yönlendiği bir ortopedik rahatsızlıktır. Bu deformite ağırlaşırsa; ayakta problemi arttıran ikincil değişiklikler ortaya çıkar.

1.metatatarsal kemiğin (tarak kemiği) diğer yönde aşırı açılanması bu değişiklerden bir tanesidir. Bu duruma ‘metatarsus primus varus’ denilİR. Burada bu terim; 1. Metatarsın orta hattan mediale yani içe doğru yönlendiği bir deformiteyi ifade etmektedir. Bu ise 1.metatars ve 1. parmağın oluşturduğu eklemde bir açılanmaya yol açar. Bunion aslında bu açılanma bölgesine ayakkabının basıncı sonucu oluşan çıkıntı ve şişliktir. Bu çıkıntı ayakkabı ve alttaki kemik arasında sıkışınca burada ilk önce irritasyon, kızarıklık ve şişlik gelişir. Zaman geçtikçe buradaki doku kalınlaşır ve ayakkabının sürtmesine yol açan daha büyük bir çıkıntı oluşur.

Nedenleri:

Ayaktaki birçok problemin sebebi anormal basınç ve sürtünmedir. Zaman geçtikçe cilt ve yumuşak dokunun, içerideki sert kemik ve dışarıdaki sert ayakkabı arasında kalmasından dolayı şikayetler ortaya çıkar. Kemikteki herhangi bir çıkıntı, durumu daha da kötüleştirir. Cilt sürekli basınç ve sürtünmeye ‘nasır dokusu’ oluşturarak yanıt verir. Alttaki yumuşak doku ise kalınlaşarak bir yanıt verir. Bu yapılar hastada irritasyona ve ağrıya sebep olur. Bu ağrıyı azaltmak için basıncı azaltmak gerekir. Bu ise dışarıdan ayakkabının oluşturduğu basıncı azaltmakla veya içerideki kemik çıkıntıyı cerrahi olarak ortadan kaldırmakla olur.

Hallux Valgus Belirtileri Nedir?

Hallux valgus semptomları; genellikle bunion üzerindedir. Bunion ağrılıdır. Ciddi hallux valgus deformitesi aynı zamanda kozmetik olarak da probleme yol açar. Özellikle bayan hastalar, ayaklarına uygun ayakkabı bulmakta güçlük çekerler. Deformite arttıkça 2. parmak yukarı doğru kalkar ve ayakkabı içinde basınca ve sürtünmeye maruz kalarak hastalarda ağrıya sebep olur.

Hallux Valgus Tanısı

Tanı dikkatli, ayrıntılı bir hikaye ve klinik muayeneden sonra konulur. Hastanın ayakkabı seçimleri konusunda bilgi edinilir. Ayak röntgenleri çekilir. Doktor tarafından röntgenlerde tedavi yöntemini belirlemede yardımcı olan, kemikler arasındaki açılar ölçülür.

Hallux Valgus Tedavisi:

Cerrahi Dışı Tedaviler:

Hallux valgus tedavisi; ayağa uygun ayakkabının seçimi ve giyilmesi ile başlar. Hastalığın erken evrelerinde sivri uçlu ayakkabıların önü geniş ayakkabılar ile değiştirilmesi hastanın şikayetlerini azaltabilir. Geniş ayakkabılar bunion üzerindeki basıncı azaltarak ağrının azalmasında faydalı olurlar. Ayrıca bunion pad ve parmak arası makaralar ile basıncın ve ağrının azaltılması amaçlanabilir.

Cerrahi Tedaviler:

Bütün cerrahi dışı yöntemler hastanın ağrısını gideremiyorsa veya hastalık ileri evrede teşhis edilmişse cerrahi tedavi seçenekleri değerlendirilir. Hallux valgus cerrahisinde 100’den fazla yöntem tanımlanmıştır. Temel prensipleri sayacak olursak;

Bunionu ortadan kaldırmak

1.parmağı oluşturan kemiklerin düzgünlüğünü sağlamak
Deformitenin tekrarlamasını önlemek için eklem çevresindeki kas dengesini sağlamak

Bunionektomi (Bunionun çıkarılması)

Hallux valgus erken evrede ise yalnızca bunion çıkarılması etkili olabilir. Bunion üzerinden yapılan kesi ile alttaki çıkıntı yapan kemik doku uygun ortopedik malzeme ile kesilir. Kemik üzeri traşlanır.

Metatarsal Osteotomi

Genellikle hallux valgus cerrahisinde deformiteyi düzeltmede bunionektomi tek başına yeterli olmaz. Metatarsal osteotomi (tarak kemiği kesilere düzeltilmesi) ameliyatları gerekli olabilir. Kemikte bir kesi yapılıp; kemik ve eklemdeki deformiteyi oluşturan açının düzeltilmesi sağlanır. Bu kemik kesisine karar vermede kullanılan kriter 1.ve 2.metatars arası açının ölçülmesidir. Normalde 9-10 derece olan bu açı eğer 13 dereceden fazla ise metatarsal osteotomi ameliyatları gereklidir. 2 yöntem mevcuttur:

1) Distal Osteotomi :

bazı vakalarda tarak kemiğinin parmağa yakın ucundan kemik kesisi yapılır. Deformite düzeltilir ve bu pozisyonu sabitlemek için 1-2 adet metal çivi kullanılır. Kemikteki kaynamaya göre bu çiviler 3-6 hafta arasında çıkarılır.
 
2) Proksimal Osteotomi:

bu yöntemde tarak kemiği yukarısından kemik kesisi yapılır. Yine deformite düzeltildikten sonra 1-2 adet metal çivi ile tespit edilir. Bu yöntem 1. ve 2. Metarsal kemik arasındaki açıyı düzeltmede daha etkin bir yöntemdir.
 
Kas Dengesinin Sağlanması

Daha sonra 1. parmakta deformiteye yol açan kas ve kapsül yapıları gevşetilir. En önemli yapı; adduktor hallusis kasıdır. Bu kas 1. parmağı dışa doğru çeken en sert yapıdır. Bunun gevşetilmesiyle artık bu 1. parmağın deforme edici etkisi ortadan kaldırılmış olur. Kapsül ve cilt dikiş ile kapatılır. Cerrahın tercihine göre ayak; elastik bandaj veya alçı tespitine alınır.

Rehabilitasyon:

Ameliyat sonrası 1. gün koltuk değneği ile ayağa kaldırılan hasta yürütülür. Ameliyat edilen ayağa basmasına izin verilmez. Ameliyatın 15. günü dikişleri alınır. Kontrol grafileri çekilir. 6 haftada kemikteki kaynama mevcut ise metal çiviler çıkartılıp basmasına izin verilir.