AYAK VE AYAK BİLEĞİ AĞRILARI
Ayak Bileği Anatomisi
Ayak bileği üst üste iki eklem bulunan karmaşık bir yapıdır.
Gerçek ayak bileği
eklemi , tibianın dış ve üstten, fibulanın (baldır
bölgesinde tianın arka-dışı boyunca uzanan ince kemik) dıştan oluşturdukları
yatakla talusun
(ayak bileği kemiklerinin en üstte olanı) yuvarlak tavanı arasındaki eklemdir.
Ayak bileğinin yukarı ve aşağı hareketlerine izin verir. Eklemlerden altta
olanı topuk kemiği (kalkaneus)
ile talus
kemiği arasındaki subtalar
eklemdir. Hareketi son derece kısıtlıdır ve ayağın yanlara
hareketine izin verir.
Eklem içi tüm kemik yüzeyler eklem kıkırdağı ile kaplıdır. Ayak bileğinin
sabitliğini bağlar sağlar. Dış
yan bağlar ayak bileğinin dış yanında bulunarak bileğin içe
doğru hareketini engeller. Anterior
talofibuler bağ fibula ile talusu bağlar ve dış bağların en sık
yaralanıdır.
İç yan bağlar (deltoid bağ) iç kısımda bulunur ve
ayak bileğinin dışa dönmesini engeller. Ayrıca eklem seviyesinin hemen üzerinde
tibia ile fibula syndesmos
denilen bir bağla bağlıdır ve bu bağ yüklenme sırasında iki
kemiğin birbirinden açılmasını engeller. Ayak bileği cerrahisinde tedavisi çok önemli
bağlardandır.
Ayak bileğinin 4 yanı boyunca uzanan tendonlar bileğin sabit kalmasına yardımcı
olurken, adeleri ile ayak bileği hareketlerini-zıplama gibi- yönetirle
DÜZ TABANLIK (PER PLANUS)
Düz tabanlık terimi ayak ve ayak bileğindeki bir çok kemiğin
arasındaki ilişki sonucu ortaya çıkan bir tablodur.En sık ortaya çıkan
deformite ayak arkasında oluşan valgus ve orta ayaktaki çökmedir. Bunlar
subtalar eklem de bozukluk sonucu oluşurlar.Kilo ilişkili düz tabanlık subtalar
eklemde aşırı bir eversiyon , valgus , eksternal rotasyon ve kalkaneusun
talusla ilişkili bir şekilde dorsifleksiyonu ile karakterizedir.Buna ek olarak
plantar fleksiyondaki talusta navikula dorsifleksiyon ve abduksiyondadır. Orta
ayaktaki çökme longitudinal arkı düşürür. Ayağın medial kenarıyla ilişkide olan
lateral kenarında gerçek bir kısalık belirir.
Manuel testler subtalar kompleksin fleksibilitesini ve
mobilitesini ölçer.Esnek düz tabanlık normal kas fonksiyonuyla dogumdan
itibaren oluşur.Kemik şekli ve ligaman laksitesi longutidinal arkın
yuksekligini belirler.Kaslar yapısal olarak değil ama fonksiyon ve balans için
gereklidir.
Ayak izleri ve radiografik calışmalar bır cok bebeğin düz taban
olduğunu ama longitudinal arkın yaşamın ılk 10 yılında spontan olarak
yukseldiğini ve özellikle genç çocuklarda normal ark ile düz tabanlık arasında
çok geniş bir aralığın olduğu gösterilmiştir
Ne yazık ki tedavi edilmeyen esnek düz tabanlıkla ilgili uzun bir
periyodu kapsayan prospektif çalışmalar yapılmamıştır. Temel olarak yapılan çalışmalarda
normal varyasyondaki esnek düz tabanlığın yetersizlik sebebi olmadığı
gösterilmiştir.
Gelişmiş ülkelerde yapılan çalışmalarda ayakkabıların ayak
longutidinal ark oluşumda zararlı etkileri olduğunu göstermiştir.Hindistan da
yapılan bir çalışmada pabuç giyenler ve giymeyenler kıyaslanmış ve pabuç
giyenlerde daha yüksek oranda görülmüştür.
Cerrahi tedavi nadirdir, ancak kısalık yada kontraksiyon varsa
ve uzun süren konservatif tedaviye rağmen talar eklemde birleşme, ve ağrı
devam ediyorsa cerrahi tedavi endikedir. Bir çok cerrahi prosedür geçtiğimiz
yüzyıldan şimdiye kadar denenmiştir ki bunlar artrodezleri, kemik
eksizyonlarını,osteotomileri içerir.Bu prosedürlerin bir çoğu semptomların
geçmesinde yetersiz oldukları için başarısız olmuştur.
PES PLANUS ( DÜZ TABANLIK )
Çocukluk döneminde aileyi en çok
rahatsız eden olaylardan biride çocuklardaki ayak sorunlarıdır. Bunların
başında düz tabanlık gelir. Yürümeye başlayan çocukların ayakları genellikle
tombul görünümlüdür ve ayak tabanında kavis görülmez. Vücut ağırlığını yere
aktaran ayaklar çocuklarda, çok önem taşır. Çocukların % 70 sinde düztabanlık
vardır. Çocuklar genellikle tabanları düz olarak doğarlar. Erişkinlerde de
görülen bir durumdur.
İki tipi vardır;
1-Esnek yani ayak havada iken kavisi görülür, ayak yere basınca taban düzleşir,
zararsız düz tabanlıktır. Zaman içinde düzelir
2-Kalıcı yani ayak kavisi ayak yere basarken ve yerden kaldırınca değişmez.
Aile üyeleri (anne, baba, dedeler) ayağın bu görüşünden rahatsız olurlar. Birçok
çocuk bu bulguyla herhangi bir problemle karşılaşmadan büyür.
BELİRTİLER NELERDİR?
·
Yere basınca ayak tabanı düzleşir
·
Ağrısızdır,
·
Herhangi bir problem olmadan spor yapar, oynar,
·
Zaman içinde düzelir, bir müdahale gerekmez,
·
Bazı çocuklarda koşarken ayaklarının takılması ve düşme olabilir.
·
Bazı çocuklarda ayaklarda içe basma ile birlikte görülebilir.
·
Arkadan bakıldığında topuklarda dışa dönüklük olabilir.
TEŞHİS
·
Çocuk ayak ucunda ve topukta yürütülür.
·
Islak ayak testi
·
Özel podoğraf
·
Bilgisayarlı metot
Doktora götürdüğünüz zaman taban düzlüğünün kalıcı (rijit) olduğu
veya topukta sertliğe bağlı olarak mı geliştiği araştırılır. Bazı
düztabanlıklar çeşitli kas ve sinir hastalıklarına bağlı gelişebilir(bunlar
daha ciddi problemlerdir). Bazı nörolojik hastalıklarda düztabanlık vardır veya
ailede başka düztaban olup olmadığı araştırılır.
TEDAVİ
Bazı hekimler düz tabanlığı, ayakkabı tabanlık veya bir takım özel
kalıplarla tedavi etmeyi denerler. Yapılan çalışmalar göstermiştir ki bu
tedaviler çocuk ayağının normal gelişimini etkilemez ve ayak istediği gibi
gelişir. Bu tip tedaviler sadece aileyi tedavi eder aileyi değil.
Eğer çocuk spor veya aşırı hareket yaptığı zaman ağrıyla
oturuyor veya yorgunluk hissi oluyor ve kucağa alınmak istiyorsa germe egzersizi
önerilir. Eğer egzersize rağmen ağrı ve gerginlik devam ediyorsa o zaman
tabanlık önerilir. Çok çeşitli tabanlıklar vardır, yumuşak, sert gibi. Bu
tabanlıklar çocuğun şikayetlerini geçirdiği gibi ayakkabı ömrünü de uzatır.
Nadiren bazı vakalarda topukta aşırı gerginlik olan çocuklarda fizik tedavi ve
alçı tedavisi gerekebilir. Yaş ilerlediğinde düz tabanlık sertleşirse (kalıcı
hal aldıysa) yani ayak yerden kalktığında kavis oluşmuyorsa ağrı, yorulma ve
şekil bozukluğu ilerleyici ise cerrahi tedavi denenebilir. Büyüme çağında
problem olmayan ayaklar bazen ileri yaşlarda kişiye sorun oluşturabilir. Ağrı,
şekil bozukluğunda artma, ayakkabının çabuk deforme olması gibi. İleri yaş düz
tabanlıklarını çocukluk çağında olanlardan farklı değerlendirmek gereklidir.
ESNEK DÜZTABANLIK
Çocuklarda Düz Tabanlılık
Çocuğunuzun ayağı basarken düz, otururken veya parmak
uçlarındayken normal ayak içi girintisi görülüyorsa buna esnek düz tabanlık
denir. Bu durum aileler için büyük bir endişe kaynağıdır. Oysa çocukların büyük
kısmı sorunsuz olarak büyürler.
Bu durumda genellikle;
·
Ağrısızdır,
·
Yürüme veya spor sırasında ara vermeyi gerektirmez,
·
Zaman içinde cerrahi ve diğer herhangi bir tedaviyi gerektirmeden
düzelir.
Esnek düz tabanlıkta normal kas fonksiyonuna sahiptir,eklem
hareketi normaldir.
Kemiklerin ve bağların biçim ve gerginlikleri ayağın uzunluğu
boyunca iç kısımda topuk ile parmaklar arasındaki girintiyi oluşturur. Bu
girinti bebeklikte yoktur. Büyüdükçe bu ark gelişir. Normal bebek ayaklarındaki
fazla yağ dokusu ve arkın zamanla gelişmesine bağlı olarak 3 yaşına kadar
bebeklerin çok büyük kısmında ailelerde düz tabanlık endişesi bulunur. Esnek
düz tabana sahip çocuklarda taban arkının gelişimi 5-7 yaşlarına kadar devam
eder. Düz tabanlığın buluğ çağlarına kadar devam etmesi durumunda ayak
tabanında ağrı olabilir. Bu durumda doktora başvurulması gerekir.
Yukarıda anlatıldığı gibi bu tip düz tabanlığın tedavisi buluğ çağına kadar
yoktur. Bu durumdaki aileler gereksiz yere çok sayıda doktor başvuruları,
ortopedik botlar-tabanlıklarla zaman ve para kaybederler
Buluğ çağında ağrılı ayaklarda doktor ağrının nedenini araştırır. Bu genellikle
gergin aşil tendonuna veya sert düz tabanlığa bağlı olabilir. Aynı zamanda
çocukların giyilmiş ayakkabılar ile doktora götürülmesi önemlidir, çünkü
doktorlar için ayakkabılarının uygunluğunu ve aşınmanın nerede olduğunun
görülmesi tanıda çok önemlidir. Doktor aynı zamanda ailede düz tabanlığı olup
olmadığını da soracaktır. Çünkü ayaklardaki kemik dizilim ve biçimini etkileyen
temel özellik genetik yapıdır. Aynı zamanda doktorunuz çocuğunuzda sinir veya
adale hastalığı olup olmadığını da tetkik edecektir.
Tedavi
Eğer çocuğunuzda aktiviteye bağlı ağrı veya yorgunluk oluyorsa doktorunuz
öncelikle aşil tendonunu germe egzersizi verecektir. Hala rahatsızlık devam
ediyorsa bir tabanlık verecektir. Tabanlık ağrı ve yorgunluğu azaltırken
ayakkabı ömrünü uzatır. Bazen aşil gerginliğini azaltmak için fizik tedavi ve
alçılama da gerekebilir. Bunlara rağmen devam eden ağrıda cerrahi tedavi
önerilebilir. Ancak çok az sayıda esnek düz tabanlığın zaman içinde cerrahi
tedaviye gereksinim gösterdiğini unutmamak gerekir.
PES KAVUS (PENÇE AYAK - ÇUKUR AYAK )
Bu r
ahatsızlıkta düz tabanlığın tersine, burada ayağın iç
yayının fazla eğimli ve dikliği söz konusudur. İleri olgularda, ayak
kısalabilir ve parmaklarda yere doğru bük
üktür.
Pes kavus, genetik olarak geçebileceği gibi, nörolojik bazı hastalıklar sonucu
da görülebilir. Çoğunlukla, bir belirti vermese de uzun mesafe
koşusu ya da yürüyüşlerden sonra ayakta yorgunluk ve ağrılar olur.
Ağrı en çok parmakların yere değen taban kısımlarındadır.
Özel ayakkabılar, bükük parmakları geriye çekip geren ateller ve
parmak altlarına yerleştirilen metatars yastıkları tedavinin ana parçalarıdır.
Çok ileri olgularda, cerrahi yolla bükük parmakların
düzleştirilmesi ve ayak tabanını gerip eğimi fazla artıran plantar fascianın
kesilmesi yoluna gidilir.
DOĞUŞTAN ÇARPIK AYAK (PES EKİNOVARUS)
En sıkdoğumsal hastalıklardan biridir. Topuklar ve parmaklar içe
doğru dönmüştür. Genellikle baldır ve ayak normalden kısadır. Bu kısalık
özellikle tek taraflı vakalarda belirgindir. PEV ağrısızdır, düzeltilebilir ve
bebeğiniz normal bir yaşama döner.
|
|
 |
Her 1000 doğumdan birinde görülür. Her 3 vakadan 1'i çift taraflıdır. Neden
olduğu bilinmemektedir. Her 3 vakadan 2 si erkek bebektir. Ailede varsa
olasılık iki katına çıkar.
Düzeltme ve alçılama
Tedavi doğumdan hemen sonra başlar. Amaç ağrısız, fonksiyonel bir basma elde
etmektir. Doktorunuz nazikce ayağı normal pozisyona getirecek biçimde gererek
düzeltir ve düzeltmeyi korumak için alçılar. Düzeltme tedrici olarak her hafta
tekrarlanır. Tam normal pozisyona gelmesi aylar alabilir. Düzelme görüntü ve
rontgenle takip edilir. Alçılama genellikle 6-12 hafta sürer. Düzelme meydana
geldiğinde bunun korunması için yürüme yaşına kadar özel ayakkabılar giyilir.
Adeleler 2-3 yaşına hatta bazen 7 yaşına kadar adeleler ayağı eski pozinyonuna
döndürmeye çalışır. Bu nedenle 7 yaşına kadar çocukların izlenmesi ve bu arada
gerekirse cerrahi müdahaleler yapılması önemlidir.
Cerrahi tedavi
Bazen germe ve alçılama bebeğinizin ayağını tam düzeltmeyebilir.
Özellikle de düzeltme ve alçılamaya geç başlandığında. Bu durumda cerrahi
tedavi gerekir. Cerrahi tedavi 3-12 aylıkken yapılabilir ve tek seansta
ayaktaki bütün kemik, bağ ve tendon bozuklukları düzeltilir. Ameliyat sonrası
6-8 hafta alçı uygulaması ardından özel ayakkabı giyilir.
Tedavi edilmeyen çocuklarda çok ciddi sakatlık ve yürüme bozukluğu
oluşur.Günümüz cerrahi teknojisi her yaşta bu rahatsızlığın tedavisine olanak
vermektedir. Yine de en iyi sonuçlar 1 yaş altındaki cerrahilerden alınır.
En mükemmel sonuçlu tedavilerde bile hasta ayak 1-1.5 numara daha küçük, daha
az hareketli ve baldırı daha ince olur.
TARSAL TUNEL SENDROMU
|
|
|
|
|
 |
|
 |
|
Tarsal tünel sendromu posterior
(arka) tibial sinirin topuğun iç yanındaki çıkıntının hemen altında flexor
retinakulum altındaki dar tünelde sıkışmasıdır. Eldeki karpal tünel sendromunun
ayakta görülen şeklidir. Tarsal tünel; topuğun iç malleolunun (çıkıntı) hemen
altından geçer. Tarsal tünelden posterior tibial sinirin yanısıra, ayak baş
parmağına ve parmaklara fleksiyon (bükülme hareketi) yaptıran kasların
tendonları da geçer.
Kırık sonrası kemiklerde şekil bozuklukları, alçılama, kaslarda ve tendonlarda
kalınlaşma ve tendinitler bu tüneli daraltarak siniri sıkıştırır. Hastalar
çoğunlukla ayak parmaklarında, topukta ve ayak tabanında yanıcı ağrı duyar.
Ağrı gece uykudan uyandırabilir ve baldırlara vurabilir. Medial malleol (topuk
iç çıkıntısı) arkasındaki çukurluğa bastırılırsa şiddetli ağrı olur. Ayak baş
parmağı ve diğer parmakların hareketinde güçsüzlük olabilir.
Hastalık plantar fasiit, topuk dikeni, damar hastalıkları ve siyatalji (bel
fıtığı yada kireçlenmelere bağlı bacak ağrısı) ile karışabilir. Kesin tanı EMG
ile konur. EMG de sinir iletim hızı azalmıştır.
Tedavisinde
lezyon bölgesine kortikosteroid enjeksiyonu yapılır, ancak hastaların çoğunda
cerrahi olarak sinirin serbestleştirilmesi ve basının ortadan kaldırılması
gerekir.
TOPUK DİKENİ ( EPİN
KALKENEİ ) :
Topuk dikeni çok yaygın bir sorundur. Topuk kemiği altında yani
ayak tabanında bir kemik uzantısı oluşur. Bu uzantı ya da diken, sert tabanlı
ayakkabılarla sert zeminlerde yürüyüp koşma sonucu yada artrozu olan ileri
yaşlardaki kişilerde sıklıkla görülür. Ayrıca aşırı kilolularda, uzun süre
ayakta durarak çalışanlarda ve bazı romatizmal hastalıklarda görülür. Ayak
tabanında topuk üzerine bastırıldığında ağrı vardır.
Tedavide ortası delik topuk tabanlığı, ya da ayakkabının topuğunnu altına gelen
kısmın oyulması, ağrı kesici ve enflamasyon dindirici antiromatizmal ilaçlar ve
bunlara rağmen ağrı geçmezse, topuğa, kemik çıkıntısının olduğu bölgeye
kortizon enjeksiyonu yapılır. Yine geçmez ise ameliyatla bu çıkıntı alınır
PLANTAR FASİİT
|
|
 |
Bu rahatsızlığı olan kişiler, uzun bir dinlenme süresinden sonra
örneğin, sabah kalktıklarında ilk adımlarını atarken daha fazla olan, yürüdükçe
azalan ancak, günün ilerleyen saatlerinde ayakta dururken yine artan topuğun
tabanından ayağın iç kısmına doğru yayılan bir ağrı duyarlar.
Ayak tabanında ve deri altında, topuktan başlangıç alıp parmaklara dek uzanan
yelpaze tarzında bir kalın lif tabakası vardır. Bu tabakaya plantar fasiya
denilir. Bu fasiyanın asıl fonksiyonu, kas ve kemikleri korumanın dışında,
ayağa, yandan baktığınızda iç tarafındaki eğimi vermektir.
Her yaşta görülebilir, ayak tabanına gelen ve sık tekrarlayan travma, spor
aktiviteleri, aşırı yürüme ve ayakta kalmayı gerektiren işlerde çalışanlarda
görülebileceği gibi, kilolu ve ileri yaşlardaki kişilerde daha sık ortaya
çıkar. Genellikle topuk dikeni ve plantar fasiit birlikte görülür.
Tedavide, topuğa ortası delik tabanlık, eğer ayak tabanında düzlük varsa,
plantar fasia üzerindeki gerginliği azaltmak amacı ile, özel aletler ve evde
plantar fasiaya yönelik germe egzersizleri verilir. Israr eden ağrılarda
plantar fasia ve topuğa tabandan kortizon enjeksiyonu yapılabilir.
AŞİL TENDİNİTİ
Aşil Tendonu
Yunan mitolojisine göre Aşil sadece topuğundan incinebilirdi.
Aşil'in, hızlı koşarak bütün insanları geçme özelliğinden ötürü, topuğu baldır
kaslarına bağlayan tendona, aşil tendonu denildi.
Aşil tendonu insan vücudundaki en büyük tendondur ve 1,000 pound veya daha
fazla güce karşı koyabilir.Fakat, aynı zamanda, çok büyük sıklıkla yırtılır ve
profesyonel atletler ve hafta sonu koşuları yapan kişiler de, çoğunlukla
tendonun gereğinden fazla kullanımıyla; tendonun inflamasyonu ve hasarı sonucu
Aşil tendiniti'ne maruz kalırlar.
Aşağıdaki olaylardan herhangi biri aşil tendinit atağını tetikleyebilir:
·
Koşma hızınızda veya kat ettiğiniz uzaklıkta ani artış,
·
Rutin çalışmanıza, tepe koşularının veya merdiven çıkmanın
eklenmesi,
·
Dinlenmeyi takiben çok hızlı harekete geçme,
·
Bir sürat yarışının finalinde olduğu gibi, ayağa ekstra bir efor
yükleyerek, baldır adalesinin ani veya sert kasılmasına neden olan travma,
·
Baldır adalesinde doğal esnekliğin (fleksibilitenin) olmayışından
dolayı, kasın, gereğinden fazla kullanılması sonucunda, oluşan tablolar.
Aşil tendinitinin en çok rastlanan semptomları:
·
Egzersiz ve koşmadan sonra, orta derecede, gittikçe kötüleşen
ağrı,
·
Bacağınızda dikkate değer duyu kaybı,
·
Koşmadan birkaç saat sonra, tendon boyunca bazen şiddetli, diffüz
veya lokalize ağrı epizotları,
·
Aşil tendonunun topuk kemiğine bağlandığı yerin, bir buçuk inç
üzerindeki noktada, sabah hassasiyeti,
·
Kasın kullanılmasıyla tendon ısınırken, genel olarak
sertliğin azalması,
·
·
Bazı şişmeler.
Parsiyel tendon yırtılması ve topuk bursiti gibi durumlarda da benzer
semptomlar mevcut olduğundan doğru teşhis için ortopedi cerrahına
görünmelisiniz.
Tedavi, tendon hasarının derecesine bağlı olsa da, çoğunlukla aşağıdakileri
kapsar:
·
Bir hafta süresince egzersiz ve koşmayı tamamen kesme anlamında,
tam bir istirahat veya egzersizleri yüzme gibi, aşil tendonunu germeyen, basit
egzersizlere çevirme,
·
Steroid içermeyen antiinflamatuar tedavi,
·
Topuk desteği veya tabanlık gibi kası desteklemeye yardım eden ve
tendon üzerindeki gerginliği hafifleten ortozlar,
·
Tendon hareketini kısıtlayan özel olarak tasarlanmış bir bandaj,
·
Germe, masaj, ultrason ve ayağın ön kısmındaki zayıf kas grubunu
ve yükselen ayak fleksörlerini
(fleksör kaslarını) uzatmak için uygun egzersizler.
Cerrahi, çoğunlukla en son baş vurulacak seçimdir. Eğer tendon ve onu örten
kılıfın arasında sürtünme varsa; tabaka kalınlaşarak, fibröz dokuyu oluşturur.
Fibröz dokuyu çıkarmak ve herhangi bir yırtık varsa yırtığı tamir etmek, en iyi
tedavi seçeneği olabilir. İyileşme yavaştır; geçici alçı uygulanabilir ve kas
zayıflamasından kaçınmak için rehabilitasyon programı gerekebilir.
Aşil tendinitini önleyemeyebilirsiniz. Ancak atağa uğrama riskinizi azaltan,
altı tedbir vardır:
·
Koşu ayakkabılarınızı dikkatli bir şekilde seçin. Ayakkabılar,
topuğunuzu vurmayacak bir şekilde, yeterli destek görevini sağlamalıdırlar.
Topuk kemiğinizi hafif bir pozisyon değişikliği ile düzene koyan, tavsiye
edilen, bir ortotik kullanmak da yardımcı olabilir. Belki en iyi tedbir;
sınırlarınızı bilmek ve egzersiz yaparken hassas bir program takip etmektir.
·
Koşmadan önce, tendonun yeniden yavaş yavaş ısınması için, yürüyün
ve gerin. Birkaç dakikanızı ısınma için harcamak, yırtılmış aşil tendonunu
iyileştirmek için, aylar harcamaktan daha iyidir. (evladır)
·
Baldır kaslarınızı germeye ve kuvvetlendirmeye odaklanın.
·
Koşma mesafenizi ve hızınızı yavaş yavaş arttırın .Artışlar % 10
dan fazla olmamalıdır.
·
Tepe koşuları ve benzeri gibi yorucu, tabana kuvvet, yarışmalardan
kaçının
·
Egzersizden sonra adam akıllı dinlenin.
HAGLUNDS HASTALIĞI
Ayak
bileği eklemini oluşturan kemiklerden bir tanesi de topuk
kemiğimizdir. (kalkaneus) Topuk kemiğinin arka üst köşesine aşil tendonumuz
yapışır. Aşil tendonu topuk kemiğinin arka üst köşesine yapışır. Bu tendon ayak bileğimizi
kendimize doğru çekmekle görevli olan tendondur.
Haglund hastalığında, topuk üst arka ucunda kötü ayakkabı giyme,
geçirilmiş kırık veya doğumsal olarak oluşmuş olan bir aşırı büyüme ayak bileğinin her
hareketi esnasında aşil tendonu üzerine bir bası uygular, bu basıya bağlı
olarak aşil tendonu ödemli, hassas bir dokuya dönüşür. Hastalar özellikle sabah
yataktan kalktıkları birkaç adımda ciddi bir ağrı şikayeti ile karşı karşıya
kalırlar. Genellikle birkaç adım sonra hastaların şikayetleri geriler. Hastalar
gün içerisinde uzunca bir süre oturmalarını takiben ilk kalkış anlarında aynı
şikayetler tekrarlar. İlerlemiş vakalarda şikayetler, yürüme ya da istirahat
anında da oluşmaya başlar. Aynı zamanda hastalarda topuklarının üst kısmında
bir deformitenin de geliştiği gözlenir.
Hastalığın tanısını koyarken çekilen röntgenlerde ve ileri görüntüleme
yöntemlerinde (MRI ve Tomografi) topuk üst arka ucunda bozulmuş alan ve aşil
tendonu üzerinde çeşitli düzeylerde izlenen yaralanmalar tipikti
r.
Tedavi:
Tedavisinde; hastaların öncelikli olarak arkası rahat ayakkabı,
topuk yükseltilmesi ve aşil tendonunu güçlendirmeye yönelik fizik tedavi ve
rehabilitasyon programları uygulanabilir. Ancak mekanik bir problem olması
nedeniyle genellikle tedavisi cerrahi olup, topukta meydana gelmiş olan
deformitenin düzeltilmesi ve gerekirse aşil tendonu ile ilgili düzeltme
işlemlerinin yapılması tedavinin ana prensibidir.
POSTERİOR TİBİAL TENDON HASTALIĞI
Tendonlar, kemiklere kaslarla bağlanırlar ve bir yandan bir
yana sizin eklemi yönetmenize imkan tanıyarak eklemleri gererler. Alt bacaktaki
önemli tendonlardan birisi de posterior tibial tendondur. Bu tendon, baldırda
başlar, ayak bileğinin
arkasının iç tarafına aşağıya doğru uzanır ve ayağın ortasındaki kemiklere
bağlanır.
Posterior tibial tendon, ayak kavsinin yukarı
kalkmasına yardım eder ve yürürken ayak
parmaklarınız adım atmadan ayrıldığında ayağınızı bastıktan
sonra kaldırdığınızda, destek sağlar. Eğer, bu tendon aşırı gerilme veya
yırtılma ile inflamasyona uğrarsa, daha, içerdeki eklemin üzerinde ağrınız
olabilir ve yavaş yavaş ayak
tabanındaki iç kavis kaybolarak düz tabanlığa kadar gider.
Posterior tibial tendon
disfonksiyonunun belirti ve semptomları:
·
Ayak bileğinin iç tarafının üzerinde ağrı ve
şişme,
·
Ayak kavsinin kaybolması ve düz tabanlığın
gelişmesi,
·
Ayakta veya ayak
bileğinin diğer tarafı üzerinde yavaş yavaş gelişen iğnelenme,
·
Ayak parmakları üzerinde durmada zayıflık ve
yetersizlik,
·
Özellikle, aktivite esnasında ve baskı altındayken orta ayak üzerinde
hassasiyet.
Risk faktörleri
Posterior tibial tendon
disfonksiyonu, sıklıkla 50 yaşın üstündeki kadınlarda, tendonun doğuştan
anormal olabilmesinden meydana gelir. Ancak, aşağıdaki gibi sıralanan diğer
birkaç risk faktörü de vardır:
·
Şişmanlık,
·
Şeker hastalığı,
·
Yüksek tansiyon,
·
Daha önce geçirilen, ayak bileğinin iç taraftaki kenarının
kırığı gibi travmalar,
·
Lokal steroid enjeksiyonu,
·
Reiter sendromu, romatoid artrit, spondilan atropati ve psöriyazis
gibi inflamatuar hastalıklar.
Basketbol, tenis, futbol veya
hokey gibi sporları yapan sporcular da posterior tibial tendonu
yırtabilirler.Bunun yanı sıra, bayırlı patikalarda veya yolda koşarken, ayağın
üzerine aşırı bir kuvvet yerleştirildiğinde, tendon inflamasyonu gelişir.
Teşhis:
Teşhis; hikayeye ve fizik
muayeneye ve her ikisine birden bağlıdır. Doktorunuz, çıplak ayaklarınızla
ayakta durmanızı ve ayak
fonksiyonlarınızın nasıl olduğunu görmek için ondan
uzaklaşmanızı isteyebilir. Durum ilerlemişse, etkilenen ayağınızın önü dışarıya
kayar. Arkadan bakınca sanki bir çok ayak
parmaklarınız varmış gibi , bir görünüm oluşur. Aynı zamanda,
parmaklarınızın üzerinde ayakta durmanız veya bir dizinizi kaldırmanız
istenebilir: Elleriniz duvarda ayakta durun, sağlam ayağınızı yerden kaldırın
ve diğer parmaklarınızın üzerinde yükselin. Normal olarak topuk içe doğru
dönecektir. Bu işaretin yokluğu, posterior tibial disfonksiyonunu
gösterir.Doktorunuz, ayağınızın rontgen grafilerini, ultrason ve manyetik
rezonans görüntülemesini isteyebilir.
Tedavi
Tedavi edilmediği taktirde, posterior tibial disfonksiyonun
geliştirdiği düz tabanlık, rijit (sert) hale gelir. Arka ayakta, artritler
gelişebilir. Ağrı artar ve ayak bileğinin dış tarafına doğru yayılır.
Yürüme şekliniz etkilenebilir ve ayakkabılarınızı giymeniz zorlaşabilir.
Doktorunuzun size tavsiye
edeceği tedavi, durumun ne kadar ilerlemiş olduğuna bağlıdır. Erken safhada,
posterior tibial tendon disfonksiyonu; istirahat, aspirin veya ibuprofen gibi
steroid içermeyen antiinflamatuar ilaç tedavisi ve ayağın, altı ve sekiz hafta
süreyle, ayağın fazla kullanımını engellemek için, rijit bir diz altı alçısıyla
veya botla immobilize edilerek, tedavi edilebilir. Alçının çıkarılmasından
sonra, topuk kaması gibi, ayakkabının içine konan destekler veya taban desteği
yardımcı olabilir. Eğer durum ilerlemişse, doktorunuz, geleneksel yapım ayak bileği-
ayak
ortozu veya desteği kullanmanızı tavsiye edebilir.
Konservatif tedavi yeterli
olmuyorsa, doktorunuz ameliyatı tavsiye edebilir. Posterior tibial tendon
disfonksiyonunu tedavi etmek için sıklıkla, aynı zamanda birden fazla birkaç
cerrahi yöntem kullanılır. Doktorunuz, sizin kişisel durumunuza göre, spesifik
bir tedavi rotası belirleyecektir. Ameliyat seçenekleri şunları içerir:
·
Tenosinevektomi: Bu yöntemde cerrah, tendonun etrafını saran inflamasyonlu
dokuyu temizleyerek (debridman) çıkartır (kesip çıkartmak)
·
Osteotomi: Bu yöntem topuk kemiğinin (kalkaneus), yeniden düzene
girmesini sağlar.Cerrahın bazen kemikten bir parça çıkartması gerekebilir.
·
Tendon Transferi: Bu yöntemde, bir başka tendondan alınan lifler (ayak parmaklarını
eğen fleksör digitorum longus tendonu) tahrip edilmiş olan posterior tibial
tendonu tamir etmek için kullanılır.
·
Lateral kolumnanın uzatılması: Bu yöntemde, cerrah, hastanın
kalçasından kama şeklinde, küçük bir kemik çıkartır ve kalkaneusun dış
kenarının içine yerleştirir. Bu işlem, kemiklerin yeniden sıralanmasına ve
arkusun (ayak kavsinin)
yenden yaratılmasına yardım eder.
Artrodez:
Bu yöntem, bir veya daha fazla kemiğin kaynak yapılarak
birleştirilmesidir. (füzyon ameliyatı) Bu ameliyat, arka ayağı stabilize eder
ve daha fazla ilerleme durumlarını önler.
MORTON NÖROMASI
Eğer bazen, kendinizi, "bir
bilye üzerinde yürüyormuş gibi" hissediyorsanız ve ayak tarağınızda
devamlı bir ağrı varsa, Morton nöroması diye adlandırılan bir durumunuz söz
konusu olabilir. Nöroma, sinirin iyi huylu bir tümörüdür. Morton nöroması,
gerçekten bir tümör değildir. Fakat ayak
parmaklarına kadar uzanan, digital sinirin etrafını saran
dokuda, kalınlaşma vardır. Nöroma; sinir, ön ayaktaki ayak parmağı
kemiklerine (metatarslar) bağlanmak üzere ligamentin altından geçerken oluşur.
Morton nöroması, en çok sıklıkta üçüncü ve dördüncü ayak parmakları
arasında ve çoğunlukla travma veya aşırı basıncın irritasyonuna karşı bir
cevaptır. Morton nöromasının kadınlarda erkeklere göre görülme insidansı
(görülme sıklığı) sekiz on kere daha fazladır.
Belirtiler ve Semptomlar
Normal olarak şişkinlik gibi,
dışa vuran belirtiler yoktur, çünkü; bu gerçek bir tümör değildir.
Ayak tabanında, parmak aralarına ışın
gibi yayılabilen, yakıcı ağrı. Ağrı, genellikle aktivite veya ayakkabı giyince
yoğunlaşır. Gece ağrısı enderdir.
Ayak
parmaklarında uyuşukluk veya hoş olmayan bir his olabilir.
Koşucular yarışa başlama bloğunu iterek koşmaya başlarken, ağrı hissedebilirler.
Ayağı, buna benzer pozisyona iterek sokan yüksek topuklu ayakkabılar da, durumu
kötüleştirebilirler. Aynı zamanda, sıkı ve dar ayakkabılar da kemiklere baskı
yaparak ve siniri sıkıştırarak bu durumu ağırlaştırırlar.
Teşhis ve Tedavi:
Muayene sırasında doktor,
kemikler arasında elle hissedilebilir bir kitle veya tıkırtı sesi duyabilir.
Doktor, kallusları aramak veya ağrıya neden olabilecek baskı kırıklarını taklit
etmek için, ayak parmağı
kemikleri arasına basınç uygular. Hareket dizinimi testleri, artrit veya eklem
inflamasyonlarını ekarte edecektir. Rontgen filmleri, gerilim kırıklarını veya
ayağın ayak parmaklarının
artritlerini ekarte etmek için gereklidir.
Başlangıç tedavisi cerrahi
değildir ve cerrahiye oranla basittir. Bu tedaviler aşağıdakilerin bir veya
daha fazlasını ihtiva eder.
·
Ayakkabı giyiminizi değiştirin. Yüksek topuklu ve sıkı
ayakkabılardan kaçının ve daha geniş, daha alçak topuklu ve yumuşak tabanlı
ayakkabılar giyin. Bu olanaklar, kemiklerin dışarı doğru yayılmasını sinir üzerindeki
basıncı azaltmak için sinire zaman tanınmasını sağlar.
·
Ortozlar: Geleneksel ayakkabı içi destekleri ve petler kemikleri
kaldırarak ve birbirinden ayırarak irritasyonu hafifletir ve sinir üzerindeki
basıncın azalmasına yardımcı olabilir.
·
Enjeksiyon: Bir veya daha fazla kortikosteroid enjeksiyonu bazı
rahatlıklar getirerek sinirin şişme ve inflamasyonunu azaltır.
Bir çok çalışma, daha geniş ve çok rahat ayakkabıların giyilmesi,
alışılmış ortozların kullanılması ve kortizon enjeksiyonu kombinasyonun Morton
nöromalı hastaların % 80' ninde rahatlama sağladığını göstermiştir. Eğer
konservatif tedavi, semptomlarınızı hafifletmiyorsa, ortopedi cerrahınız
sizinle ameliyatı tartışabilir. Ameliyat; sinirin bir kısmını kesmek veya
sinirin etrafındaki dokuları serbest bırakmaktır ve genellikle kısa bir
iyileşme dönemini kapsar.
KOŞUCU BACAĞI (SHIN
SPLINTS, MEDIAL TIBIAL STRES SENDROMU)
Sert zemin, ağır antrenman, kötü ayakkabı, kötü koşu
tekniği (ayak parmak ucunda koşmak gibi), ayak taban anatomisindeki bozukluklar
gibi nedenlerden dolayı kemik zarının iltihabi reaksiyonu ile karakterize bir
durumdur.
Alt bacak iç-ön bölgede yer alan tibia kemiğinin alt yarı
bölgesinde ağrı en belirgin sorundur.
Ayak parmakları veya ayak aşağıya doğru büküldüğünde, aktiviteler
sırasında ağrı oluşur. Dinlenmek, soğuk uygulamak öncelikli yapılması gereken
uygulamalardır. Yukarıda bahsedilen nedenlerin ortadan kaldırılması gerekir.
Uzman bir hekimin değerlendirmeleri ışığında tedavinin şematize edilmesi
gerekir.
HALLUKS VALGUS
Hallux valgus; ayak 1.parmağı ve 1. tarak kemiği arasındaki eklemi
etkileyen bir hastalıktır. Bu eklemde oluşan şişlik ve çıkıntı ‘bunion’ olarak
adlandırılır. Bu şekil bozukluğu aslında oluşan şişlik ve çıkıntıdan daha
kompleks bir yapıya sahiptir. Bu hastalığa ayakkabı giymeyen kültürlerde
rastlanılmamaktadır. Uzun yıllar topuklu ve sivri burunlu ayakkabı giyen
bayanlarda daha sıklıkla görülmektedir. Ayak parmakları için bol miktarda alan
sağlayan geniş ayakkabılar, bu deformasyonun (şekil bozukluğunun) gelişime
sansını azalttığı gibi eğer bunion gelişmişse buna bağlı oluşan irritasyonunun
(rahatsızlığın) azaltılmasında yardımcı olur.
·
Hallux valgus nasıl gelişir
·
Nasıl problemlere sebeb olur
Hangi tedavi metodları
uygulanır
Anatomi: Ayağın Hangi Kısmı Etkilenir?
Hallux; 1.parmak için kullanılan medikal terim ve valgus ise
deformitenin orta hattan dışarıya doğru yönlenmiş olduğunu ifade eden anatomik
terimdir. Dolayısıyla hallux valgus; 1.parmağın ayağın dış tarafına doğru
yönlendiği bir ortopedik rahatsızlıktır. Bu deformite ağırlaşırsa; ayakta
problemi arttıran ikincil değişiklikler ortaya çıkar.
1.metatatarsal kemiğin (tarak kemiği) diğer yönde aşırı açılanması
bu değişiklerden bir tanesidir. Bu duruma ‘metatarsus primus varus’
denilmektedir. Burada bu terim; 1. Metatarsın orta hattan mediale yani içe
doğru yönlendiği bir deformiteyi ifade etmektedir. Bu ise 1.metatars ve 1.
parmağın oluşturduğu eklemde bir açılanmaya yol açar. Bunion aslında bu
açılanma bölgesine ayakkabının basıncı sonucu oluşan çıkıntı ve şişliktir. Bu
çıkıntı ayakkabı ve alttaki kemik arasında sıkışınca burada ilk önce
irritasyon, kızarıklık ve şişlik gelişir. Zaman geçtikçe buradaki doku
kalınlaşır ve ayakkabının sürtmesine yol açan daha büyük bir çıkıntı oluşur.
Nedenleri
Ayaktaki birçok problemin sebebi anormal basınç ve sürtünmedir.
Zaman geçtikçe cilt ve yumuşak dokunun içerideki sert kemik ve dışarıdaki sert
ayakkabı arasında kalmasından dolayı şikayetler ortaya çıkar. Kemikteki
herhangi bir çıkıntı durumu daha da kötüleştirir. Cilt sürekli basınç ve
sürtünmeye ‘nasır dokusu’ oluşturarak yanıt verir. Alttaki yumuşak doku ise
kalınlaşarak bir yanıt verir. Bu yapılar hastada iritasyona ve ağrıya sebep
olur. Bu ağrıyı azaltmak için basıncı azaltmak gerekir. Bu ise dışarıdan
ayakkabının oluşturduğu basıncı azaltmakla veya içerideki kemik çıkıntıyı
cerrahi olarak ortadan kaldırmakla olur.
Belirti Ve Bulgular:
Hallux valgus semptomları; genellikle bunion üzerindedir. Bunion
ağrılıdır. Ciddi hallux valgus deformitesi aynı zamanda kozmetik olarak da
probleme yol açar. Özellikle bayan hastalar, ayaklarına uygun ayakkabı bulmakta
güçlük çekerler. Deformite arttıkça 2. parmak yukarı doğru kalkar ve ayakkabı
içinde basınca ve sürtünmeye maruz kalarak hastalarda ağrıya sebep olur.
Tanı:
Tanı dikkatli, ayrıntılı bir hikaye ve klinik muayeneden sonra
konulur. Hastanın ayakkabı seçimleri konusunda bilgi edinilir. Ayak röntgenleri
çekilir. Doktorunuz tarafından röntgenlerde tedavi yöntemini belirlemede
yardımcı olan, kemikler arasındaki açılar ölçülür.
Tedavi:
Cerrahi Dışı Tedaviler:
Hallux valgus tedavisi; ayağa uygun ayakkabının seçimi ve
giyilmesi ile başlar. Hastalığın erken evrelerinde sivri uçlu ayakkabıların önü
geniş ayakkabılar ile değiştirilmesi hastanın şikayetlerini azaltabilir. Geniş
ayakkabılar bunion üzerindeki basıncı azaltarak ağrının azalmasında faydalı
olurlar. Ayrıca bunion pad ve parmak arası makaralar ile basıncın ve ağrının
azaltılması amaçlanabilir.
Cerrahi Tedaviler:
Bütün cerrahi dışı yöntemler hastanın ağrısını gideremiyorsa veya
hastalık ileri evrede teşhis edilmişse cerrahi tedavi seçenekleri
değerlendirilir. Hallux valgus cerrahisinde 100’den fazla yöntem tanımlanmıştır.
Temel prensipleri sayacak olursak;
·
Bunionu ortadan kaldırmak
·
1.parmağı oluşturan kemiklerin düzgünlüğünü sağlamak
·
Deformitenin tekrarlamasını önlemek için eklem çevresindeki kas
dengesini sağlamak
Bunionektomi (Bunionun çıkarılması)
Hallux valgus erken evrede ise yalnızca bunion çıkarılması etkili
olabilir. Bunion üzerinden yapılan kesi ile alttaki çıkıntı yapan kemik doku
uygun ortopedik malzeme ile kesilir. Kemik üzeri traşlanır.
Metatarsal Osteotomi
Genellikle hallux valgus cerrahisinde deformiteyi düzeltmede
bunionektomi tek başına yeterli olmaz. Metatarsal osteotomi (tarak kemiği
kesilere düzeltilmesi) ameliyatları gerekli olabilir. Kemikte bir kesi yapılıp;
kemik ve eklemdeki deformiteyi oluşturan açının düzeltilmesi sağlanır. Bu kemik
kesisine karar vermede kullanılan kriter 1.ve 2.metatars arası açının
ölçülmesidir. Normalde 9-10 derece olan bu açı eğer 13 dereceden fazla ise
metatarsal osteotomi ameliyatları gereklidir. 2 yöntem mevcuttur:
1) Distal Osteotomi : bazı vakalarda tarak kemiğinin parmağa
yakın ucundan kemik kesisi yapılır. Deformite düzeltilir ve bu pozisyonu
sabitlemek için 1-2 adet metal çivi kullanılır. Kemikteki kaynamaya göre bu
çiviler 3-6 hafta arasında çıkarılır.
2)Proksimal Osteotomi: bu yöntemde tarak kemiği
yukarısından kemik kesisi yapılır. Yine deformite düzeltildikten sonra 1-2 adet
metal çivi ile tespit edilir. Bu yöntem 1. ve 2. Metarsal kemik arasındaki
açıyı düzeltmede daha etkin bir yöntemdir. Doktor Oğuz daha çok bu yöntemi
önerir.
Kas Dengesinin Sağlanması
Daha sonra 1. parmakta deformiteye yol açan kas ve kapsül yapıları
gevşetilir. En önemli yapı; adduktor hallusis kasıdır. Bu kas 1. parmağı dışa
doğru çeken en sert yapıdır. Bunun gevşetilmesiyle artık bu 1. parmağın deforme
edici etkisi ortadan kaldırılmış olur. Kapsül ve cilt dikiş ile kapatılır.
Cerrahın tercihine göre ayak; elastik bandaj veya alçı tespitine alınır.
Rehabilitasyon:
Ameliyat sonrası 1. gün koltuk değneği ile ayağa kaldırılan hasta
yürütülür. Ameliyat edilen ayağa basmasına izin verilmez. Ameliyatın 15. günü dikişleri
alınır. Kontrol grafileri çekilir. 6 haftada kemikteki kaynama mevcut ise metal
çiviler çıkartılıp basmasına izin verilir.
HALLUX RİGİDUS / SERT BAŞ PARMAK
Artitlerin, ayakta en sık
yerleştiği yer, ayak baş
parmağının merkezidir. Bu eklem metatatarsofalengeal eklem veya MTP eklemi diye
adlandırılır. Bu eklem, her zaman her adım attığınızda, eğildiği için çok
önemlidir. Eğer bu eklem sertleşirse, yürümek çok ağrılı ve zor hale gelir.
Metatarsofalengeal eklem, her hangi bir eklemde olduğu gibi, düz bir eklem
kıkırdağıyla örtülmüş kemiklerde sonlanır. Aşınma ve yırtılma olayı varsa veya
eklem kıkırdağında hasar varsa, ağrılı kemik sonları birbirine sürter. Kemik
çıkıntısı veya aşırı büyüme, kemiğin tepesinde gelişebilir. Bu aşırı büyüme,
yürüdüğünüz zaman, parmağınızın ihtiyacı olduğu kadar bükülmesine mani olur.
Sonuç; sert bir ayak baş
parmağı veya hallux rigidusdur.
Hallux rigidus, çoğunlukla,
30-60 yaş arasındaki erişkinlerde gelişir. Bu gelişimin, neden bazı insanlarda
olup, neden diğerlerinde olmadığını kimse bilemez. Bu durum, ayak parmağının
incinmesiyle ve eklem kıkırdağının harabiyeti ile sonuçlanabilir veya eklem
üzerinde stresi arttıran ayak
anatomisindeki farklılıklardan kaynaklanabilir.
Belirtiler
ve semptomlar
·
Aktif olduğunuzda, özellikle, yürüme esnasında ayak parmaklarınızın
üzerine bastığınızda MTP ekleminizde ağrı,
·
Eklem etrafında şişlik,
·
Ayağın tepesinde gelişen bunyon ya da kallusa benzer bir çıkıntı,
·
Ayak baş parmağında, onu aşağıya ve yukarıya
kıvırmada sertlik.
Problemi
teşhis etme
Eğer ayak parmağını aşağı
ve yukarıya doğru bükmede zorluğunuz varsa veya parmağınızdaki ağrıdan dolayı
yürürken ayağınızın dış kısmına basıyorsanız doğru, doktorunuzu görmeye gidin.
Eğer hallux valgus erken koşullarda yakalanırsa tedavisi kolaydır. Eğer
ayağınızın tepesinde bir şişlik görünceye kadar beklerseniz, çoktan bir kemik
çıkıntısı gelişmiş olacaktır ve bu durumu tedavi etmek daha da zor olacaktır.
Doktorunuz, ayağınızı muayene
edecek ve bir kemik çıkıntısının (mahmuzunun) kanıtını arayacaktır.
Parmağınızı, etrafında döndürerek ne kadar hareketin ağrısız olabileceğini
görecektir. Röntgen filmleri, herhangi bir kemik çıkıntısının büyüklüğünü ve
yerleşimini gösterebileceği gibi, eklem aralığında ve kıkırdak dokusunda ne
derecede bir dejenerasyon olduğunu da gösterecektir.
Ameliyatsız
(nonoperatif) tedavi seçenekleri
Ağrı kesiciler ve ibuprofen gibi
antiinflamatuar ilaçlar, şişliğin azalmasında ve ağrının hafiflemesine yardımcı
olurlar. Buz paketleri uygulaması ve kontrast (zıt) banyolar (aşağıda tarif
edilmiştir) da inflamasyonun azalmasında ve semptomların kısa bir süre için
kontrol edilmesinde yardımcı olurlar. Fakat bütün bunlar, durumun ilerlemesini
durdurmaya yeterli olmazlar. Geniş burunlu bir ayakkabı giyme, ayak parmakları üzerindeki
basıncı azaltacaktır ve muhtemelen siz, yüksek topuklu ayakkabıları bırakmak
zorunda kalacaksınız. Doktorunuz, rocker veya roller (tabanı dıştan tekerlekli)
tarzında sert tabanlı özel tasarlanmış ayakkabılar, hatta muhtemelen, orta
kısmı çelik veya metal bir taban desteği tavsiye edebilir.
Kontrast banyo; inflamasyonun
azalması için soğuk ve sıcak su değiştirilerek kullanılan banyodur. Bunun için;
birinde dayanabileceğiniz kadar soğuk su, diğerinde ise tolere edebildiğiniz
miktarda sıcak su olan iki kovaya ihtiyacınız vardır. Ayaklarınızı otuz saniye
için, soğuk suyun olduğu kovaya daldırın ve hemen sıcak suyun olduğu kovaya
geçin ve otuz saniye de burada tutun. Bu işlemi, sıcak ve soğuk arasında gidip
gelerek ve en son soğukta bırakacak şekilde beş dakika devam ettirin. Kontrast
banyoları günde üç defadan fazla yapabilirsiniz. Ancak, ayaklarınız suyun
içindeyken, özellikle ayağınızın sıcak ve soğuğa pek duyarlı olmadığı
zamanlarda suyun abartılı ısılarından kaçının.
ÇEKİÇ PARMAK - CLAWTOE
Çekiç parmak; ikinci, üçüncü veya dördüncü ayak parmağında
gelişebilecek bir deformitedir. Bu durumda ayak parmağı, ortadaki ekleminden
kıvrılır ki bu biçim çekice benzer. Başlangıçta çekiç parmaklar esnektirler ve
basit önlemlerle düzeltilebilirler. Fakat, tedavi edilmemiş şekilde
bırakılırlarsa sabit hale gelirler ve bu durumda ameliyat gerekir.
Çekiç parmağı olan insanlarda, ayak parmaklarının orta eklemlerinin
tepesinde veya eğilen kısmın üzerinde, nasırlar ve kalluslar (sertlikler)
oluşabilirler.Bu kişiler aynı zamanda, ayak
parmaklarında veya ayaklarında ağrı hissedebilirler ve rahat
ayakkabılar bulmakta zorlanırlar.
Çekiç Parmağın Sebepleri
Çekiç parmaklar, ayağa düzgün olarak uymayan
ayakkabılardan veya bir kas dengesizliği sonucu ortaya çıkar. Çoğunlukla bir
veya birden fazla faktörün kombinasyonu söz konusudur. Kaslar ayak parmaklarını hem
düzeltmek, hem de bükmek için bir çift olarak çalışırlar.Eğer ayak parmağı bükülür
ve yeteri kadar uzun bir pozisyonda tutulursa kaslar sıkılaştırılırlar ve
dışarıya doğru gerilemezler.
Ayak parmaklarına doğru daralan ayakkabılar,
ayağınızın ön kısmını küçük gösterirler.Fakat aynı zamanda, küçük ayak parmaklarınızı
bükülmüş pozisyona doğru iterler. Ayak
parmakları, ayakkabıya sürtünerek nasırlar ve kallusların
oluşmasına neden olacak şekilde daha fazla kötüleşirler.
Daha yüksek topuk, ayağı aşağıya doğru zorlar ve ayak parmaklarını
sıkıştırır ve basıncın artmasıyla parmak bükülmesi ortaya çıkar. Sonuç olarak ayak parmaklarının
kasları, hatta ayak parmakları
ayakkabı tarafından hapsedilmemişlerse bile ayak parmaklarını düzeltmek için
yetersiz kalırlar
Çekiç Parmağın Tedavisi
Konservatif tedavi; yumuşak, ayak parmaklarıyla ayakkabı arasındaki
mesafesi geniş ayakkabılarla başlar. Ayakkabılar en uzun parmağınızdan yarım inç
daha uzun olmalıdır.(Not:pek çok insanda ikinci ayak parmağı ayak baş parmağından
daha uzundur.) Sıkı, dar, yüksek topuklu ayakkabılar giymekten kaçının. Çekiç
parmağınıza yer sağlayabilecek, ayak
parmakları ile ayakkabı arasındaki mesafenin derin olduğu
ayakkabılar bulabilmelisiniz. Veya bir ayakkabı tamir dükkanında ayak ayakkabının
burun kısmını gerdirerek, ayak
parmaklarının etrafındaki kısmı büyüttürebilirsiniz.
Ayaklarınızın diğer bölgelerini kıstırmadığı veya sürtünmediği sürece
sandaletler yardımcı olabilir.
Doktorunuz, evde yapabileceğiniz kasları kuvvetlendirmek ve
germekle ilgili bazı ayak
parmağı egzersizleri tarif edecektir. Örneğin, nazikçe ayak parmaklarınızı
gerebilirsiniz. Ayak parmaklarınızı,
yerden bir şeyler toplamak için kullanabilirsiniz. Televizyon izlerken veya
okurken ayağınızın altına bir havlu koyup, ayak parmaklarınızla havluyu
buruşturmaya çalışabilirsiniz.
Sonuç olarak, doktorunuz size, semptomlarınızı hafifletmek için
bantlar, yastıklar veya nasır petleri tavsiye edebilir. Şeker hastasıysanız
dolaşım azlığı veya ayaklarınızda hissizlik varsa, kendi kendinizi tedavi
etmeden önce doktorunuza danışın.
Eğer konservatif tedavi kafi gelmiyorsa, çekiç parmak ameliyatla
düzeltilebilir. Çoğunlukla ameliyat, ayakta tedavi şeklinde, lokal anesteziyle
gerçekleştirilir. Güncel yöntem, deformitenin uzatılması tipine bağlıdır.
Ameliyattan sonra bazı serlikler, şişme ve kızarıklık ve ayak parmağının,
ameliyattan önceki boyuna göre daha uzun veya daha kısa olması olabilir.
Yürüyebilirsiniz fakat, ayak
parmağınız iyileşinceye kadar uzun yürüyüşler planlamayın ve
ayağınızı mümkün olduğu kadar yüksekte tutmaya çalışın.
SAĞLIKLI AYAKKABI
SEÇİMİ
Ayaklarınız günlük etkinliklerinizde bile yeterince yük altına
girmektedirler. Spor yaparken beden ağırlığınızın 3-4 katı fazlası ayaklarınıza
yük olarak biner. Bu nedenle spor sırasındaki kullanacağınız en önemli giyim
eşyası spor ayakkabınızdır.
Seçeceğiniz ayakkabı ayağınıza iyi oturmalıdır. Ayağınızda bulunan 26 kemik ve
bunlarla ilişkili eklem ve bağlar ayağınızda bir uzunlamasına, bir de
enlemesine kemer (ark) oluştururlar. Ayakkabınız bu kemerleri iyi
desteklemelidir.
Ayağınızda bir sorun ya da eski bir yaralanma varsa, hekiminize danışarak
tabanlık ya da ortotik kullanılarak spora bağlı muhtemel sorunlarınız
engellenebilir.
Ayakkabının tabanı spor sırasında maruz kalınan darbe ve basıncı emebilme
özelliğine sahip olmalıdır. Diğer yandan dayanıklı da olmalıdır. Tabanda
tırtıllar varsa, bunlar uzun olmamalıdır ve tüm ayakkabı tabanına yayılmalıdır.
Ayakkabının ön ucu esnek ve yumuşak olmalıdır. Koşu sırasında ayak
parmaklarının bükülmesine izin vermelidir. Ayakkabının ucu en az 45 dereceye
kadar bükülebilmelidir. Tabanın orta kısmı ise bükülmemelidir. Ayakkabının
topuk kısmı ise yumuşak ve kalın olmalıdır ve darbeleri rahatça emebilmelidir;
ayrıca ayak tabanını iyice sarıp hareketini engellemelidir. Böylece burkulmalar
ve su toplanması engellenmiş olur. Topuktan yukarıya doğru aşil kirişini
koruyucu bir yastıkçık bulundurmalıdır.
İç tabanı arkları desteklemelidir ve taban özellikle parmakların bulunduğu uç
kısmında yukarıya doğru kalkıp, ayak parmaklarını yandan sarmalıdır. Böylece
nasır ve diğer parmak zedelenmeleri engellenmiş olur.
Ayakkabının sayası hareketli ve sağlam olmalıdır. Ayağınızın solumasına izin
vermelidir. Ayağı iyi sarıp, burkulmasına izin vermemelidir. Bazı spor
türlerinde (örn. Basketbolde) ayak bileğini de kapsaması arzu edilir.
Ayakkabının dili ve kenarları yumuşak kauçuklu olmalıdır. Bağcıkların ayak
bileği hareketini fazla engellemeden, mümkün olduğunca yukarıda bağlanması arzu
edilir. En uygun ayakkabı ayağı sıkmadan, sıkı biçimde ayağa oturanıdır. Ancak
ayak parmaklarınıza da yeterince hareket olanağı sağlamalıdır. Birinci ayak
parmağı ile ayakkabı ucu arasında 1 cm'lik boşluk olmalıdır.
Ayakkabılarınızı uzun ömürlü olmaları için çorap ve ayakkabılarınızı sıkça
değiştirmelisiniz, ayakkabılılarınızı temiz tutup, dinlendirmelisiniz; onları
kalıba almalı ve doğal koşullarda kurumalarına izin vermelisiniz (güneşte ya da
ocağın karşısında kurutmayın çünkü derinin setleşmesine neden olur).
Ayakkabının iç tabanı erkenden yıpranacağı için, onu değiştirmenizde yarar
vardır.
Ayakkabı alırken, sporda giyeceğiniz çoraplarla ve öğleden sonra deneme yapın.
Hatta mağazanın içinde yürüyerek ya da koşarak ayakkabının uygunluğuna bakın.
Yapacağınız spor türüne uygun ayakkabılar bulunur. Örneğin koşacaksınız topuk
tabanı kuvvetli, tenis oynayacaksanız yanları destekli, yürüyecekseniz tabanı
sert, iç tabanı yumuşsak ve katı topuk desteği olan bir ayakkabı önerilir Size
Düzenli spor yaptığınız durumda, ayakkabınız 6-9 ayda aşınacaktır. Bunun için
aşınmalara dikkat edin, çünkü bunlar yaralanmalara ve ağrılara neden
olabilirler. Ortalama 750-800 km'lik bir koşu mesafesinden sonra aşınmalar had
safhaya ulaşır.